Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

W sierpniu 1945 roku UMK było tylko na papierze, nie miało pomieszczeń, ludzi, ani sprzętu i urządzeń. Na pierwszym posiedzeniu ustalono władze uczelni oraz wydziałów: matematyczno-przyrodniczego i humanistycznego z tymczasową sekcją Sztuk Pięknych. Należało także ustalić gdzie umieścić ludzi napływających do Torunia oraz uporządkować budżet uczelni. 

Początki

Jedną z pierwszych uczelni wyższych w północnej Polsce było Toruńskie Gimnazjum Akademickie, założone w 1568 roku przy ulicy Piekary1. Szkoła ta była prekursorem życia naukowego i kulturalnego w Toruniu.

O powołanie uniwersytetu zabiegano przez prawie 550 lat2. W czasie rozbiorów Prusy planowały stworzyć Uniwersytet Teologiczny, w okresie między wojennym, po dołączeniu Pomorza Nadwiślańskiego do Polski w 1920 roku3, władze Torunia zaczęły ubiegać się o uniwersytet, jednak tym razem wygrał uprzywilejowany Poznań.

Północna Polska pozbawiona uczelni doczekała się jej zaraz po wojnie. Dnia 24 sierpnia 1945 roku uchwalony został, przez Rade Ministrów, dekret o utworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Inicjatywa wyszła od dr. Henryka Świątkowskiego już 11 lutego 1945 roku, a niebawem został on przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu4.

Pierwszym delegatem Ministra Oświaty zajmującym się prowadzeniem prac przygotowawczych był prof. Wilczyński, lecz szybko zastąpił go pierwszy rektor prof. dr Ludwik Kolankowski, który odbył już praktykę zawodową w Warszawie, Krakowie i Wilnie, a w chwili wezwania go do Torunia był prorektorem na uczelni w Łodzi5.

Ludwik Kolankowski z wykształcenia był historykiem, nauki pobierał na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, skąd ściągnął do Torunia wielu ludzi nauki, przede wszystkim humanistów. W swoim życiu zawodowym często wybierał prace w bibliotece. Cały okres wojny spędził w Bibliotece Zamoyskich ratując najcenniejsze zbiory6. Jako znany badacz dziejów polskich i organizator uniwersytetu wileńskiego i łódzkiego7, przybył do Torunia w sierpniu tuż przed uchwaleniem uczelni.

W ściąganiu ludzi maczał także palce prof. astronomii z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Władysław Dziewulski. Był także jednym z głównych organizatorów naszej uczelni. Jako astronom troszczył się przede wszystkim o utrzymanie godnego imienia patrona Uczelni ośrodka pracy astronomicznej. Z jego inicjatywy utworzono dwie katedry astronomiczne: katedrę astronomii i pierwsza w Polsce katedrę astrofizyki oraz zorganizowano miejsce na obserwatorium astronomiczne i zdobyto dla niego instrumenty8.

Od 1945

W sierpniu 1945 roku UMK było tylko na papierze, nie miało pomieszczeń, ludzi, ani sprzętu i urządzeń. Na pierwszym posiedzeniu ustalono władze uczelni oraz wydziałów: matematyczno-przyrodniczego i humanistycznego z tymczasową sekcją Sztuk Pięknych. Należało także ustalić gdzie umieścić ludzi napływających do Torunia oraz uporządkować budżet uczelni9. Drugie posiedzenie przyniosło ustalenie Komisji Bibliotecznej w osobach Konrada Górkiego i Jana Pruffera.

Do października toczyły się głównie prace załatwiające i przygotowujące pomieszczenia pod uczelnie zaś w pierwszym roku akademickim skupiono się głównie na rozbudowywaniu wydziałów. Wydział Humanistyczny objął 24 katedry, a Wydział Matematyczno-Przyrodniczy 17 katedr10. W roku tym stworzono jeszcze Wydział Prawno-Ekonomiczny, który w latach 1945-48 rozwijał także Studium Prawno-Administracyjne w Olsztynie, obsługiwane przez profesorów dojeżdżających z Torunia.

Wydział Sztuk Pięknych został w trakcie roku odłączony od Wydziału Humanistycznego, a tradycję swojego istnienia przywiózł wraz z całym prawie składem profesorów z Wilna, gdzie już w wieku XVIII i w początkach XIX w. poszczególne katedry sztuki rozwijały swą działalność11.

Oficjalne otwarcie uczelni nastąpiło 5 stycznia 1946 roku, w formie uroczystej inauguracji przeprowadzono dwa wykłady. Jeden z nich pt. „Mikołaj Kopernik na tle Renesansu”, wygłoszony przez profesora historii kultury Kazimierza Hartleba, drugi na temat „Rozwój astronomii od Kopernika do chwili obecnej” Władysława Dziewulskiego12.

Ogółem uczelnia już w listopadzie 1945 roku liczył 183 pracowników, a w połowie grudnia liczba ta przekroczyła 200 osób13. Rok akademicki 1945/46 wykazał 1605 studentów.

Już w pierwszych latach UMK mogło pochwalić się działalnością popularyzatorską, mianowicie: licznymi audycjami naukowymi wygłaszanymi w radiu, uczestnictwem i współpracą pracowników naukowych we wszystkich ogólnopolskich i miejscowych organizacjach naukowych i społecznych, wystawach urządzanych przez pracowników Wydziału Sztuk Pięknych oraz wydanymi pracami naukowymi, popularno-naukowymi i pierwszym Biuletynem Astronomicznym14.

Uczelnia organizowała kursy przygotowawcze, stawiając sobie na celu wykształcenie nowej ludowej inteligencji naukowej i oświatowej bazującej na młodzieży robotniczej i małorolnych chłopów15.

Od roku akademickiego 1953/54 działało Studium praktycznej nauki języka obcego, którego organizacja przyniosła pewne trudności, ponieważ nie było takiego przykładu na polskich uczelniach. Lektorzy dotychczas byli wykładowcami Wydziałów Humanistycznych i podlegali dziekanowi tego wydziału16.

Struktura organizacyjna UMK w latach 1945-50

  • Wydział Humanistyczny
    • Katedry: Historii Polski Średniowiecznej; Historii Polski Nowożytnej; Historii Społecznej i Gospodarczej; Historii Ziem Pomorskich i Krajów Nadbałtyckich; Historii Europy Wschodniej; Historii Kultury; Zespołowa Katedra Historii Polski; Historii Powszechnej Nowożytnej; Historii Nowoczesnej; Zespołowa Katedra Historii Powszechnej; Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii; Zespół Katedra Historii; Zespołowa Katedra Literatury Polskiej; Teorii Literatury i Literatury Porównawczej; Języka Polskiego; Filologii Słowiańskiej; Historii Literatury Słowiańskiej; Filologii Klasycznej; Archeologii Klasycznej; Filologii Angielskiej; Filologii Niemieckiej; Filologii Romańskiej; Językoznawstwa Indoeuropejskiego; Archeologii Polskiej; Etnografii i Etnologii; Pedagogiki; Logiki; Psychologii; Podstaw Marksizmu-Leninizmu;
  • Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii
    • Katedry: Matematyki; Astronomii i Astrofizyki; Fizyki Doświadczalnej; Fizyki Teoretycznej; Mechaniki Teoretycznej; Zespół Katedr Chemii; Chemii Organicznej; Chemii Fizycznej; Technologii Chemicznej; Chemii Ogólnej;
  • Wydział Biologii i Nauki o Ziemi
    • Katedry:  Zespół Katedr Botanicznych; Botaniki Ogólnej; Systematyki i Geografii Roślin; Fizjologii Roślin; Zespół Katedr Zoologicznych; Zoologii Ogólnej; Zoologii Systematycznej; Neurofizjologii i Fizjologii Porównawczej; Ochrony Przyrody i Ekologii; Anatomii Człowieka i Higieny Szkolnej; Biologii Ogólnej wraz z Hydrobiologią; Geologii; Paleontologii; Mineralogii; Zespół Katedr Geografii; Geografia Fizyczna; Zakład Geografii Regionalnej; Geografii Ekonomicznej; Meteorologii i Klimatologii; Ośrodek Badawczy Biologii Stosowanej UMK w Koniczynce i w Piwnicach;
  • Wydział Prawa
    • Katedry: Historii Państwa i Prawa Polskiego; Powszechnej Historii Państwa i Prawa; Prawa Rzymskiego, Prawa Kościelnego; Teorii Prawa; Nauki o Państwie i Prawa Państwowego; Teorii Państwa i Prawa, Prawa Narodów; Ekonomii Politycznej; Statystyki; Prawa Cywilnego; Postępowania Cywilnego; Prawa handlowego; Prawa Karnego; Skarbowości i Prawa Skarbowego; Prawa Administracyjnego; Socjologii; Studium Prawno-Administracyjne w Olsztynie;

  • Wydział Sztuk Pięknych
    • Katedry: Malarstwa; Kompozycji Figuralnej; Malarstwa Sztalugowego; Malarstwa Pejzażowego i Martwej Natury; Rysunku; Grafiki; Rzeźby; Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa; Technologii i Technik Malarskich; Historii Sztuki;

Lata późniejsze

Wpływ na rozwój uniwersytetu w latach 1966 – 1980 miały głównie trzy wydarzenia a były to: obchody jubileuszu naszego patrona – Mikołaja Kopernika, reforma systemu oświaty oraz zmiany administracyjne w podziale Polski17.

Ważna sprawą było także podjęcie decyzji o budowie miasteczka uniwersyteckiej na Bielanach. Decyzja ta była wynikiem toczącej się od lat dyskusji czy przyjąć formę budowy porozrzucanych budynków na terenie miasta czy wybudować miasteczko uniwersyteckie. Zespół architektów Politechniki Warszawskiej opracował plan miasteczka na obszarze przyznanym UMK przez władze miasta18.

Duża inwestycja budowy wpłynęła na poprawę warunków pracy i rozwoju uniwersytetu. Jednak już w latach 70 zatrzymano budowę ze względu na wzrost potrzeb w związku z inwestowaniem w inne uczelnie wyższe w Polsce. Wybudowano tylko dwa domy studenckie i gmach klubów studenckich. Użytkowanie rozpoczęto od uroczystych obchodów jubileuszowych patrona UMK. Odbyła się wtedy ogólnopolska inauguracja i w tym samym roku zorganizowano Międzynarodową Unię Astronomiczną. W kolejnych latach odbyło się wiele konferencji i kongresów z różnych dziedzinach wiedzy. Nastąpiło zacieśnienie kontaktów z zagranicą, a UMK zyskało popularność w kraju oraz zagranicą19.

Sytuacja zaczęła się zmieniać w związku z reformą oświaty, gdyż Rząd podjął decyzję aby uniwersytety wykształciły dziesiątki tysięcy nauczycieli. To zadanie Rządu uniwersytet starał się wypełniać dobrze. Na uniwersytecie było coraz więcej studentów, a także powiększała się kadra naukowa. W związku z czym następował duży rozwój działalności naukowej. Już w 1966 roku UMK było uczelnią z dużym dorobkiem naukowym. Tymczasem cały czas rozwijała się współpraca z zagranica między innymi z licznymi uniwersytetami np. Uniwersytet w Rostocku (1965r.) czy Uniwersytet w Ferrarze (1967r.). Dzięki czemu spora część pracowników naukowych miała okazję prowadzić badania za granicą20.

W miarę możliwości starano się zajmować badaniami pojawiającymi się na bieżąco w nauce oraz tworzono coraz to nowe kierunki naukowo – dydaktyczne21.

Szczególną troską obejmowano biblioteką UMK stwarzając jej możliwości do rozwoju. Biblioteka Główna teoretycznie istniała od momentu powstania uczelni, jednak w rzeczywistości składała się z grupki bibliotekarzy pracujących nad utworzeniem przyszłej Biblioteki Uniwersyteckiej22. Sytuacje ratowała Książnica Miejska, która zastępczo pełniła funkcje biblioteki uczelnianej. Prapoczątków Biblioteki Uniwersyteckiej można szukać w wieku XV w bibliotece Szkoły Akademickiej Chełmińskiej, i wieku XVI w bibliotece Szkoły Akademickiej w Braniewie, których resztki zbiorów Ministerstwo Oświaty przydzieliło uczelni w 1946 roku23.

W 1973 roku biblioteka przeniosła się do nowego specjalnie zaprojektowanego budynku na Bielanach. Od 1985 roku rozpoczął się okres komputeryzacji biblioteki. Dla powiększającej się liczby studentów należało także stworzyć odpowiednie zaplecze socjalne m.in. przybyło domów studenckich oraz utworzono ośrodek zdrowia. Nastąpił rozwój zaplecza administracyjnego oraz usługowego co spowodowało przyjęcie do pracy wielu nowych osób24.

Dnia 13 lutego 1967 roku na UMK powołany został dział wydawnictw. Nadzór nad działalnością wydawnictwa przekazano prorektorowi ds. nauki. Powołano jednocześnie Komitet Redakcyjny, który zastąpiono z dn. 1 stycznia 1976r. Uczelnianą Komisją Wydawniczą oraz Wydziałowymi Komisjami Wydawniczymi. Wydawnictwa UMK obejmują:

  • wydawnictwa ciągłe,
  • rozprawy
  • skrypty i nauki pomocnicze,
  • wydawnictwa okolicznościowe i informacyjne25.

Od 1989 do dziś

Od 2007 r. działa już Wydawnictwo Naukowe UMK jako jednostka usługowa Uniwersytetu. W związku z ta zmianą nastąpiła reorganizacja. Na uwagę zasługuje fakt, że od 2008 roku układany jest roczny plan wydawniczy. Wydawnictwo uczestniczy w licznych targach książki i kiermaszach. Działa także Internetowa Księgarnia Uniwersytecka26.

Po 1989 roku rozbudowano bazę materialną uczelni. Między innymi ukończono budowę gmachu Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, zakupiono kilka obiektów  np. budynek hotelowy oraz wyposażono pomieszczenia dla Uniwersyteckiej Księgarni Naukowej. Nastąpiła także zdecydowana komputeryzacja oraz liczne zmiany w strukturze uniwersytetu. Otworzono nowe kierunki kształcenia a liczba studentów zdecydowanie się powiększyła27.

UMK tworzy obecnie 16 wydziałów:

  • Biologii i Nauk o Ziemi;
  • Chemii
  • Filologiczny
  • Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej
  • Humanistyczny
  • Matematyki i Informatyki
  • Nauk Ekonomicznych i Zarządzania
  • Nauk Historycznych
  • Nauk Pedagogicznych
  • Politologii i Studiów Międzynarodowych
  • Prawa i Administracji
  • Sztuk Pięknych
  • Teologiczny

oraz trzy wydziały Collegium Medicum w Bydgoszczy:

  • Lekarski
  • Farmaceutyczny
  • Nauk o Zdrowiu

Dwanaście wydziałów posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora, a jedenaście – doktora habilitowanego28.

Co roku na UMK odbywa się wiele konferencji, spotkań, wykładów, zjazdów itp. spotkań naukowych na które przybywają liczni goście z kraju i zagranicy. Pracownicy naukowi UMK należą do wielu organizacji krajowych i międzynarodowych29.

Referat przygotowany z Kingą Ambrożewicz na zajęcia z Naukoznawstwa u dr Doroty Degen.
Przygotowane we współpracy z Kinga Ambrożewicz.
Aktualizacja : 3 sierpnia 2013.


 Przypisy

  1. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, “Wikipedia : wolna encyklopedia”, [dostęp: 21 maja 2011].
  2. Historia, “Uniwersytet Mikołaja Kopernika”, [dostęp: 21 maja 2011].
  3. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. op. cit.
  4. Henryk Świątkowski, “Wikipedia : wolna encyklopedia”, [dostęp: 21 maja 2011].
  5. Cz. Łapicz, W. Wróblewski(red.). 60-lecie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń 2006. s.14.
  6. M. Biskup, A. Giziński(red.). Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985). Warszawa-Poznań-Toruń 1989. s.138.
  7. Ibidem. s.139.
  8. Ibidem. s.36.
  9. R. Galon (red.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika : 1945-1955. Warszawa 1957. s.15.
  10. Ibidem. s.17.
  11. Cz. Łapicz, W. Wróblewski(red.). op.cit. s.23.
  12. R. Galon (red.). op.cit. s.21.
  13. Ibidem. passim.
  14. Ibidem. s.25.
  15. Ibidem. s. 305.
  16. Ibidem. s. 310.
  17. J. Bełkot. Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1966 – 1980. T.1. s. 32.
  18. Ibidem.
  19. Ibidem. s. 33.
  20. Ibidem. s. 34-35.
  21. Ibidem. s. 36.
  22. R. Galon (red.). op.cit. s. 312.
  23. Ibidem.
  24. J. Bełkot. op.cit. s. 37.
  25. Idem. Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1966 – 1980, Tom II, s. 180.
  26. O wydawnictwie, “Wydawnictwo Naukowe. Uniwersytet Mikołaja Kopernika”, [dostęp: 21 maja 2011].
  27. UMK dziś, “Uniwersytet Mikołaja Kopernika”, [dostęp: 21 maja 2011].
  28. Ibidem.
  29. Ibidem.

Bibliografia

  1. BEŁKOT, Jan (red.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1966-1980. T. 1. Toruń 1992.
  2. BEŁKOT, Jan (red.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1966-1980. T. 2. Toruń 1992.
  3. BISKUP, Marian. GIZIŃSKI, Andrzej (red.). Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985). Warszawa-Poznań-Toruń 1989.
  4. GALON, Rajmund (red.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika : 1945-1955. Warszawa 1957.
  5. KALEBKA, Sławomir (red.). Miejsce Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w nauce polskiej i jego rola w regionie. Toruń 1989.
  6. ŁAPICZ, Czesław. WRÓBLEWSKI, Witold (red.). 60-lecie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń 2006.

Strony internetowe

  1.  Wikipedia : wolna encyklopedia, [dostęp: 13 maja 2011].
  2. Wydawnictwo Naukowe, “Uniwersytet Mikołaja Kopernika”, [dostęp: 21 maja 2011].
  3. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, [dostęp: 21 maja 2011].

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Back to Top